Nếu hai mẫu cao su được thử cùng phương pháp và điều kiện, mẫu có hao hụt thể tích tương đối thấp hơn (mm³) thì chịu mài mòn tốt hơn trong phép thử. Nếu phiếu ghi chỉ số kháng mài mòn ARI (%), giá trị cao hơn mới là kết quả tốt hơn. Vì vậy, khi so hai báo giá tấm lót hoặc lớp phủ băng tải, hãy đọc tên chỉ tiêu và đơn vị trước khi nhìn con số. ASTM D5963-22, mục 1.1.
Trống quay trong cả hai phương pháp. Mẫu có quay không?
Trong phép thử, mặt mẫu cao su tiếp xúc với một tấm mài gắn quanh trống. Theo ISO 4649, ở phương pháp A, mẫu không tự quay trong giá giữ. Ở phương pháp B, mẫu tự quay trong khi được đưa ngang qua mặt trống. Vì thế, dòng “thử trên trống quay” vẫn chưa đủ để xác định phòng thử đã dùng A hay B. Mô tả hai phương pháp trong ISO 4649:2024.
Giả sử hai phiếu đều ghi 110 mm³, nhưng một phiếu dùng A và một phiếu dùng B. Hai con số trùng nhau chưa cho biết hai loại cao su mòn ngang nhau khi thử cùng một cách. Khi đặt vật liệu thay thế, hãy gửi phòng thử phương pháp được ghi trên phiếu của lô đang sử dụng.
Vì sao cân được mg nhưng phiếu lại ghi mm³?
Hiệu khối lượng trước và sau thử là khối lượng mẫu đã mất. Chia lượng này cho khối lượng riêng của chính mẫu sẽ cho thể tích vật liệu đã mất. Khi tính hao hụt thể tích tương đối, phòng thử còn dùng kết quả của cao su đối chứng để hiệu chỉnh ảnh hưởng của mức mài mà tấm nhám thực tế tạo ra. Elastocon giải thích phép tính từ hai lần cân.
Ví dụ, hai mẫu cùng mất 120 mg. Mẫu có khối lượng riêng 1,20 g/cm³ mất 100 mm³, còn mẫu 1,50 g/cm³ mất 80 mm³. Phép tính dùng được trực tiếp vì 1 g/cm³ bằng 1 mg/mm³. Đây là thể tích mất trước hiệu chỉnh. Để điền cột kết quả ISO 4649, cần lấy giá trị tương đối do phòng thử báo cáo.
Khi mua nguyên cuộn, bạn có thể lấy khối lượng riêng của đúng mã cao su để ước tính khối lượng tấm và cuộn. Khi đọc phiếu mài mòn, hãy kiểm tra xem phòng thử dùng khối lượng riêng nào cho mẫu đã cân, nhất là khi hai lô có công thức phối trộn khác nhau.
Ba dòng kết quả thường gặp trên phiếu
- “Relative volume loss — 115 mm³”. Đây là hao hụt thể tích tương đối. Nếu yêu cầu mua hàng quy định tối đa 120 mm³, cùng phương pháp, điều kiện và quy tắc nghiệm thu, 115 mm³ nằm dưới giới hạn. Mức 120 mm³ ở đây chỉ dùng để minh họa cách đọc.
- “Abrasion resistance index — 105%”. Đây là chỉ số kháng mài mòn so với vật liệu đối chứng. Khi dùng cùng đối chứng và điều kiện, 105% thể hiện sức kháng mài mòn cao hơn 95%. Đừng lấy số 105 so trực tiếp với 115 mm³ trên phiếu khác.
- “Mass loss — 0,12 g”. Đây mới là lượng mất khi cân. Nếu hồ sơ yêu cầu mm³ tương đối, hãy xin kết quả đã hiệu chỉnh kèm tên phép thử trước khi quyết định nhận lô.
Những thông tin nên ghi trên yêu cầu thử
Một yêu cầu có thể viết gọn như sau. “Mẫu lớp phủ mặt trên, lô …, thử theo ISO 4649:2024, phương pháp …, báo cáo hao hụt thể tích tương đối bằng mm³. Ghi vật liệu đối chứng, điều kiện thử, các giá trị riêng lẻ và giá trị trung bình.” Điền A hoặc B theo hồ sơ đã thống nhất với bên mua.
Với tấm cao su có bố vải, hãy chỉ rõ cần đánh giá lớp cao su nào. Nếu mẫu lấy từ một tấm thử riêng thay vì lấy từ thành phẩm, ghi rõ nguồn mẫu trên phiếu. Nhờ vậy, bên nhận hàng biết kết quả mô tả lớp phủ, tấm thử của mẻ phối liệu hay một phần khác của kết cấu.
Kết quả phòng thử nói được gì về băng tải chở đá?
Một kết quả tốt giúp thu hẹp danh sách vật liệu để thử tại hiện trường. Băng bị mỏng dần ở mặt tiếp xúc với đá và băng bị sứt từng mảng sau điểm nạp liệu là hai tình huống khác nhau. Với tình huống thứ hai, hãy chụp vị trí hỏng, ghi kích thước và hình dạng vật liệu vận chuyển, rồi đối chiếu thêm kết quả thử độ bền xé của cao su.
Hao hụt giảm một nửa thì thời gian thay băng có tăng gấp đôi?
Không có cơ sở quy đổi trực tiếp như vậy. Phép thử tạo một tiếp xúc mài kiểm soát được. Muốn dự kiến thời điểm thay băng, cần theo dõi độ dày còn lại tại cùng vị trí qua các lần kiểm tra và ghi nhận thay đổi về tải, vật liệu vận chuyển hoặc điểm rót. Giới hạn diễn giải trong ASTM D5963-22, mục 5.2.
Hai phiếu cho 98 và 100 mm³, nên chọn mẫu nào?
Nếu phương pháp và điều kiện giống nhau, 98 mm³ là giá trị hao hụt nhỏ hơn. Trước khi dùng chênh lệch 2 mm³ để chọn nhà cung cấp, hãy xem các lần đo riêng lẻ phân tán bao nhiêu và hai bên đã thỏa thuận quy tắc chấp nhận nào. Nếu chỉ có một con số trung bình cho mỗi mẫu, hãy xin bảng kết quả chi tiết.
Tôi là Nguyễn Trọng Đạt – Quản lý sản xuất và kỹ thuật của Công ty TNHH cao su kỹ thuật Khánh Đạt. Với chuyên môn hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất cao su và cung cấp các sản phẩm làm từ cao su. Một số khách hàng chúng tôi đã cung cấp: Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam, EVN, PTSC cùng nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước.