Độ hồi nảy cao su phản ánh mức hoàn trả năng lượng trong một phép va đập xác định. Khi so sánh hai phiếu thử, hãy đối chiếu phương pháp, nhiệt độ và trạng thái mẫu trước khi nhìn vào phần trăm. Giá trị cao hơn không tự động có nghĩa là đệm giảm chấn tốt hơn; chỉ tiêu này cần được đặt trong yêu cầu của chi tiết.
Độ hồi nảy cho biết gì, khác Shore A ở đâu?
Trong phép thử con lắc, mẫu cao su nhận năng lượng va đập rồi trả lại một phần cho con lắc bật ngược. Máy dùng chuyển động hồi lại để xác định năng lượng hoàn trả. Đây là cách quan sát phản ứng động của mẫu, thay vì chỉ ấn tay xem mềm hay cứng. ZwickRoell giải thích nguyên lý thử hồi nảy.
Shore A là phép đo độ cứng bằng đầu ấn trong điều kiện quy định. ASTM lưu ý rằng không có quan hệ đơn giản giữa kết quả độ cứng này với các tính chất cơ bản của vật liệu. Vì vậy, không nên quy đổi một số Shore A thành tỷ lệ hồi nảy hoặc mặc định cao su mềm hơn sẽ nảy tốt hơn. Phạm vi và ý nghĩa ASTM D2240.
Với chi tiết bị ép giữ lâu, cần xem thêm độ nén dư của cao su. Với chi tiết có nguy cơ kéo rách khi lắp, phiếu độ bền kéo và độ giãn dài trả lời một câu hỏi khác. Không nên gộp các phép thử này thành một chữ “đàn hồi tốt”.
ISO 4662 và ASTM D2632 có so trực tiếp được không?
ISO 4662:2017 mô tả phương pháp con lắc và phương pháp tripsometer, áp dụng cho cao su trong khoảng độ cứng 30–85 IRHD. Mẫu phẳng nhận va đập từ đầu hình cầu hoặc bán cầu; phép đo xem xét động năng trước và sau va đập. IRHD trong phạm vi này không phải là một cách viết khác của Shore A. Tóm tắt phạm vi ISO 4662.
ASTM D2632-15(2024) dùng độ bật lại theo phương thẳng đứng của một khối rơi trên cao su đặc. Tiêu chuẩn nêu rằng kết quả nhạy với nhiệt độ và độ lún của đầu va đập; nhìn chung không thể suy ra số của loại máy này từ loại máy khác. Phép thử phục vụ phát triển, so sánh vật liệu và có thể không phản ánh trực tiếp hiệu quả sử dụng cuối cùng. Phạm vi và giới hạn ASTM D2632.
Ví dụ: phiếu A ghi 55% theo một phép thử con lắc, phiếu B ghi 60% theo phương pháp rơi thẳng đứng. Đây là tình huống giả định để đọc hồ sơ, không phải ngưỡng nghiệm thu. Chưa nên kết luận B tốt hơn A. Cách xử lý phù hợp là đề nghị thử hai mẫu theo cùng phương pháp và điều kiện đã thống nhất.
Checklist trước khi chấp nhận một phiếu thử
Người mua có thể gửi bảng yêu cầu ngắn dưới đây cho nhà cung cấp và phòng thử nghiệm. Đây là checklist rà soát hồ sơ, không thay thế quy trình thao tác của tiêu chuẩn.
- Nhận dạng mẫu: mã phối liệu, số lô, ngày lấy mẫu và mẫu lấy từ sản phẩm hay tấm thử riêng.
- Phương pháp: mã tiêu chuẩn, phiên bản áp dụng, loại phương pháp và thiết bị sử dụng.
- Chuẩn bị: kích thước mẫu, tình trạng bề mặt, điều hòa mẫu và xử lý trước thử.
- Nhiệt độ: nhiệt độ thử thực tế; nếu thử nóng, cách duy trì nhiệt độ mẫu khi chuyển sang máy.
- Kết quả: đơn vị, số mẫu/lần đo, cách tổng hợp và ghi nhận các sai lệch so với phương pháp.
- Quyết định: giới hạn chấp nhận đã thỏa thuận và người chịu trách nhiệm duyệt kết quả.
Không nên chỉ ghi “đã thử nóng”. Tài liệu thiết bị ZwickRoell 5109 mô tả gá mẫu có thể điều hòa bên ngoài rồi lắp nhanh để hạn chế mất nhiệt. Chi tiết này cho thấy cần biết mẫu được giữ nhiệt ra sao, chứ không chỉ biết nhiệt độ đặt của tủ. Tài liệu ZwickRoell 5109, mục điều hòa nhiệt độ mẫu.
Chọn đệm: hỏi mục tiêu trước khi hỏi tỷ lệ hồi nảy
Chi tiết cần trả lại năng lượng và chi tiết cần hạn chế bật ngược có thể đặt ra yêu cầu khác nhau. Chẳng hạn, nhà sản xuất Sorbothane mô tả vật liệu hấp thụ va đập của họ có độ hồi nảy thấp. Đây là ví dụ cho một vật liệu cụ thể, không phải bằng chứng rằng mọi loại cao su hồi nảy thấp đều chống rung tốt. Phân tích va đập và giảm rung của Sorbothane.
Trong yêu cầu đặt hàng, nên viết tình huống vận hành: đệm chặn cuối hành trình hay chân máy chạy liên tục; tải tác dụng, không gian cho phép biến dạng và môi trường tiếp xúc. Với chân máy, hãy xác định tải trên từng vị trí đỡ trước khi thống nhất mẫu thử. Đừng chốt công thức bằng một tỷ lệ hồi nảy đơn lẻ.
Câu hỏi thường gặp
Phiếu chỉ ghi “resilience 60%” có đủ không?
Chưa đủ để đối chiếu hoặc nghiệm thu. Hãy yêu cầu bổ sung phương pháp và điều kiện thử, đồng thời xác nhận kết quả gắn với lô hàng nào.
Có cần lấy tỷ lệ hồi nảy càng cao càng tốt?
Không nên đặt yêu cầu như vậy khi chưa xác định chức năng của đệm. Hồ sơ mua hàng cần nói rõ kết quả mong muốn của chi tiết, rồi mới thống nhất chỉ tiêu và cách kiểm chứng.
Tôi là Nguyễn Trọng Đạt – Quản lý sản xuất và kỹ thuật của Công ty TNHH cao su kỹ thuật Khánh Đạt. Với chuyên môn hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất cao su và cung cấp các sản phẩm làm từ cao su. Một số khách hàng chúng tôi đã cung cấp: Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam, EVN, PTSC cùng nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước.
