PU là viết tắt của polyurethane, tên một họ polymer tổng hợp. Trong xưởng cơ khí, “nhựa PU” thường chỉ vật liệu đặc, đàn hồi để làm bánh xe, vòng đệm hoặc thanh gạt. Hạt nhựa nhiệt dẻo TPU và mút xốp dùng làm đệm ghế cũng thuộc họ polyurethane. Vì vậy, chữ PU trên bản vẽ mới cho biết họ vật liệu. Tổng quan về polyurethane của Hội đồng Hóa học Hoa Kỳ.
Polyurethane là nhựa hay cao su?
Một vòng PU có thể biến dạng rồi hồi lại như cao su. Cách gọi “cao su PU” mô tả đặc tính đàn hồi đó. Để chọn phương pháp gia công, cần biết vòng dùng PU nhiệt rắn hay TPU nhiệt dẻo. Với hệ nhiệt rắn, vật liệu đã đóng rắn trong khuôn sẽ không nóng chảy trở lại để ép thành chi tiết mới. Với TPU, nhà sản xuất có thể gia nhiệt hạt rồi ép phun hoặc đùn. So sánh polyurethane nhiệt rắn và nhiệt dẻo của PSI Urethanes.
Phân biệt PU đúc, TPU và mút PU khi đặt hàng
| Dạng vật liệu | Thông tin cần đối chiếu khi mua |
|---|---|
| PU đàn hồi đúc nhiệt rắn | Thường gặp ở vòng có vấu, con lăn, lớp bọc bánh. Hỏi mã vật liệu, độ cứng kèm thang đo và kích thước thành phẩm. |
| TPU nhiệt dẻo | Có thể mua hạt cho máy gia công hoặc mua ống, dây, màng đã đùn. Ghi rõ cần nguyên liệu hay thành phẩm, mã hạt hoặc kích thước tiết diện. |
| Mút PU | Mút mềm dùng làm đệm, mút cứng có thể dùng cách nhiệt. Ghi loại mút, khối lượng riêng theo kg/m³ và chỉ tiêu cần cho công việc, chẳng hạn độ lún hoặc độ dẫn nhiệt. |
Ba cách gọi này xuất phát từ các đặc điểm khác nhau. TPU mô tả tính nhiệt dẻo, còn “mút” mô tả cấu trúc có ô khí. PU cũng có thể dùng làm keo hoặc lớp phủ. Khi mua, nên bắt đầu bằng tên chi tiết và chức năng của nó. Các dạng và ứng dụng của polyurethane.
Hạt TPU, ống TPU và phôi PU khác nhau ở đâu?
Hạt TPU dành cho công đoạn tạo hình. Ví dụ, dòng Elastollan của BASF có những mã dùng để đùn ống, màng hoặc vỏ cáp. Người cần thay ống nên ghi đường kính ngoài, đường kính trong, môi chất và điều kiện làm việc của ống thành phẩm. Nếu xưởng sẽ tự đùn, thông tin quan trọng lại là mã hạt và phiếu kỹ thuật của mã đó. Tài liệu Elastollan của BASF.

Phôi là vật liệu đã có hình để cắt hoặc tiện tiếp. Ví dụ, để tiện một bạc, xưởng cần biết đường kính cây và chiều dài phôi. Nếu bên bán giao bạc hoàn thiện thì báo giá phải tính cả lỗ, chiều dài sau gia công và dung sai lắp. Quy cách phôi PU dạng tấm và cây tròn.
Ví dụ đọc bản vẽ ghi “PU 90A”
90 Shore A là độ cứng đo bằng phép ấn lõm. Con số này chưa xác định công thức vật liệu, khả năng chịu nước hay tải làm việc của chi tiết. Nếu phiếu hàng chỉ ghi “90”, hãy xác nhận thang A hay D trước khi so sánh. Phạm vi phép đo độ cứng Shore trong ISO 48-4.
Giả sử cần thay vòng có vấu, trên bản vẽ ghi “PU 90A”. Để xưởng làm được mẫu, bổ sung đường kính lỗ, đường kính ngoài qua đỉnh vấu, số vấu, chiều dày và biên dạng từng vấu. Tài liệu Elastocast của BASF có nhiều mã đúc dùng cho bánh xe hoặc tấm đàn hồi. Người chọn vật liệu cần đối chiếu mã cụ thể với điều kiện làm việc. Tài liệu PU đúc Elastocast của BASF.

Khi nghiệm thu, nếu điều cần kiểm soát là độ lún của một miếng đệm, hãy ghi tải tác dụng, chiều dày ban đầu và chiều dày cho phép khi chịu tải. Hai miếng cùng độ cứng nhưng khác hình dạng hoặc diện tích chịu nén có thể lún khác nhau. Cách PSI Urethanes đánh giá độ lún khi nén.
Ghi gì khi gửi mẫu PU cho xưởng?
Một yêu cầu có thể ghi như sau: “Cần thay 12 vòng PU có sáu vấu, dùng lại với moay-ơ hiện có. Bản vẽ ghi 90 Shore A. Có mẫu cũ, ảnh vị trí lắp và kích thước lỗ. Vòng làm việc trong nhà, được rửa nước ấm mỗi ca. Đề nghị xác nhận vật liệu và gửi một mẫu để kiểm tra độ vừa trước khi làm lô”. Với mẫu cũ đã mòn, đánh dấu kích thước lấy từ bản vẽ và kích thước đo trên mẫu. Thông tin đặt chi tiết PU đổ khuôn theo bản vẽ.
Nhìn màu có biết PU chịu nước không?
Màu vàng trong hay trắng đục chưa đủ để nhận biết hệ polyester hoặc polyether. Với chi tiết ngâm nước hoặc rửa thường xuyên, hãy hỏi mã vật liệu, ghi nhiệt độ và thời gian tiếp xúc, rồi đối chiếu dữ liệu của hãng. Cách chọn PU cho môi trường nước và ẩm.

Tôi là Nguyễn Trọng Đạt – Quản lý sản xuất và kỹ thuật của Công ty TNHH cao su kỹ thuật Khánh Đạt. Với chuyên môn hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất cao su và cung cấp các sản phẩm làm từ cao su. Một số khách hàng chúng tôi đã cung cấp: Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam, EVN, PTSC cùng nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước.
















