Đọc phiếu lão hóa nhiệt cao su: độ cứng, kéo đứt và giãn dài

Đọc phiếu lão hóa nhiệt cao su theo ba bước: kiểm tra điều kiện thử, tính thay đổi so với ban đầu, rồi đối chiếu từng giới hạn đã thỏa thuận. Độ cứng thường ghi thay đổi bằng điểm Shore A, còn độ bền kéo và độ giãn dài có thể ghi phần trăm thay đổi. Kết quả sau thử không tự động là cam kết tuổi thọ ngoài thực tế.

Phiếu đang thử điều gì?

ISO 188:2023 quy định thử lão hóa tăng tốc hoặc khả năng chịu nhiệt của cao su lưu hóa và cao su nhiệt dẻo. ASTM D573 đánh giá ảnh hưởng của nhiệt độ cao lên tính chất vật lý của cao su lưu hóa trong tủ không khí. Cần giữ đúng tên phép thử trên báo cáo, không tự đổi hai mã cho nhau. Phạm vi ISO 188:2023; phạm vi ASTM D573.

Trước khi nhìn cột đạt/không đạt, đánh dấu các thông tin sau:

  • Mã hợp chất, mã lô và mẫu được lấy từ tấm thử hay sản phẩm.
  • Tiêu chuẩn, phiên bản, phương pháp thử và trạng thái lưu hóa/hậu lưu hóa của mẫu.
  • Nhiệt độ, thời gian và môi trường thử: không khí, nước hoặc chất lỏng khác.
  • Phương pháp đo từng chỉ tiêu, kết quả ban đầu, kết quả sau thử và giới hạn chấp nhận.

Nếu thiếu kết quả ban đầu, hãy yêu cầu bổ sung trước khi kiểm tra một tỷ lệ phần trăm. Nếu hai báo cáo khác thời gian hoặc nhiệt độ, đặt chúng ở hai nhóm so sánh riêng; chưa xếp loại vật liệu chỉ từ mức thay đổi nhỏ hơn.

Phân biệt điểm Shore A và phần trăm thay đổi

Ví dụ dưới đây dùng số liệu giả định để giải thích cách tính. Có thể xem lại ý nghĩa độ cứng Shore A và độ bền kéo, độ giãn dài trước khi đọc bảng.

Chỉ tiêuBan đầu → sau thửCách ghi thay đổi
Độ cứng70 → 78 Shore A+8 điểm Shore A
Độ bền kéo đứt12 → 9 MPa(9 − 12) ÷ 12 × 100 = −25%
Độ giãn dài khi đứt300% → 210%(210 − 300) ÷ 300 × 100 = −30%
Bảng ví dụ so sánh độ cứng 70 và 78, độ bền kéo 12 và 9 MPa, độ giãn dài 300 và 210 phần trăm.
Giãn dài từ 300% còn 210% là giảm 30% so với ban đầu; độ cứng từ 70 lên 78 được ghi tăng 8 điểm Shore A.

Với hai chỉ tiêu ghi thay đổi tương đối, công thức là (giá trị sau − giá trị trước) ÷ giá trị trước × 100%. Giãn dài từ 300% còn 210% chênh 90 điểm phần trăm, nhưng giảm tương đối 30%. Không nhập “−90%” vào cột thay đổi tương đối.

Tương tự, độ cứng 70 lên 78 được ghi +8 điểm khi báo cáo yêu cầu đơn vị điểm. Không đổi thành +11,4% rồi đem so với giới hạn ±10 điểm.

Đọc một phiếu nhà sản xuất để tránh nhầm cột

Phiếu Parker N1470-70 tách “giới hạn” và “kết quả”. Ở mục lão hóa 70 giờ tại 212 °F (100 °C), kết quả ghi độ cứng +3 điểm, độ bền kéo +10% và độ giãn dài −11%. Vì vậy kéo đứt không nhất thiết luôn giảm sau một điều kiện lão hóa. Đây là dữ liệu điển hình của đúng mã Parker này, không phải thông số của mọi NBR hoặc của Khánh Đạt. Xem phiếu N1470-70, trang 2.

Khi nhận COA theo lô, kiểm tra liệu tài liệu có truy được đến lô giao hay chỉ là phiếu giới thiệu vật liệu. Ghi riêng hai loại hồ sơ giúp tránh dùng một bảng điển hình để thay cho kết quả nghiệm thu đã yêu cầu.

Một chỉ tiêu đạt chưa có nghĩa cả mẫu đạt

Tiếp tục với bộ số giả định ở trên. Giả sử đơn hàng đã thống nhất: độ cứng thay đổi không quá ±10 điểm; kéo đứt giảm không quá 20%; giãn dài giảm không quá 35%. Khi đó:

  • +8 điểm nằm trong khoảng ±10 điểm: đạt riêng chỉ tiêu độ cứng.
  • Kéo đứt giảm 25%, lớn hơn mức giảm cho phép 20%: chưa đạt chỉ tiêu kéo.
  • Giãn dài giảm 30%, chưa vượt mức giảm cho phép 35%: đạt riêng chỉ tiêu giãn dài.
Ba dòng đánh giá độ cứng đạt, độ bền kéo chưa đạt và độ giãn dài đạt theo giới hạn giả định.
Với giới hạn giảm kéo đứt không quá 20% trong ví dụ, kết quả giảm 25% chưa đạt dù hai chỉ tiêu còn lại đạt.

Không lấy hai chỉ tiêu đạt để bù cho một chỉ tiêu chưa đạt. Bộ giới hạn trên chỉ là ví dụ giả định, không phải mức mặc định do ISO 188 quy định cho mọi sản phẩm. Phiếu mua hàng cần ghi rõ giới hạn nào áp dụng và người có thẩm quyền xử lý trường hợp không phù hợp.

Vì sao không đổi giờ thử thành số năm sử dụng?

ASTM D573 lưu ý kết quả thử không nhất thiết tương quan chính xác với vận hành, vì điều kiện sử dụng thay đổi rộng. Một kết quả sau 70 hoặc 168 giờ không tự chứng minh gioăng dùng được một số năm cố định. Xem giới hạn diễn giải của ASTM D573.

Elastocon mô tả việc ước tính tuổi thọ bằng thử một tính chất tới ngưỡng xác định ở nhiều thời điểm và ít nhất ba nhiệt độ, sau đó lập quan hệ Arrhenius theo ISO 11346. Đây là một chương trình đánh giá khác với đọc một dòng lão hóa nhiệt đơn lẻ. Xem phương pháp ước tính tuổi thọ của Elastocon.

Với gioăng chịu nén lâu, cũng cần xem yêu cầu biến dạng dư sau nén hoặc phép thử phù hợp với chức năng làm kín; độ bền kéo sau gia nhiệt không thay cho mọi chỉ tiêu sử dụng.

Câu hỏi thường gặp

Độ cứng tăng sau thử có phải là vật liệu tốt hơn?

Không thể kết luận chỉ từ dấu tăng. Hãy so mức thay đổi với giới hạn của ứng dụng, đồng thời kiểm tra kéo đứt và giãn dài. “Cứng hơn” không phải tiêu chí đạt chung cho mọi gioăng.

Phiếu ghi “chịu nhiệt 150 °C” đã đủ để nhận hàng chưa?

Chưa đủ nếu đơn hàng yêu cầu chứng minh bằng phép thử. Cần hỏi đó là nhiệt độ sử dụng được khuyến nghị hay nhiệt độ thử, thử trong bao lâu, ở môi trường nào và giới hạn thay đổi là gì.

Nên ghi yêu cầu thử trong phiếu hỏi giá thế nào?

Có thể dùng khung: “Mã vật liệu/lô: …; tiêu chuẩn và phương pháp: …; môi trường: …; nhiệt độ/thời gian: …; chỉ tiêu ban đầu: …; giới hạn thay đổi sau thử: …; loại mẫu: …”. Điền đủ các ô trước khi hai bên chốt yêu cầu và kế hoạch lấy mẫu.

Đánh giá nội dung
Quản lý Nguyễn Trọng Đạt trong một lần tìm hiểu thị trường tại Trung Quốc

Tôi là Nguyễn Trọng Đạt – Quản lý sản xuất và kỹ thuật của Công ty TNHH cao su kỹ thuật Khánh Đạt. Với chuyên môn hơn 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất cao su và cung cấp các sản phẩm làm từ cao su. Một số khách hàng chúng tôi đã cung cấp: Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam, EVN, PTSC cùng nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước.